MİRASÇILARIN MALVARLIĞININ TESPİTİ 30.06.2026

MİRASÇILARIN MALVARLIĞININ TESPİTİ

Giriş

Miras hukukunda miras bırakanın ölümü ile birlikte tereke, bir bütün halinde mirasçılara geçmektedir. Ancak terekenin kapsamının her zaman açık ve belirli olmaması, mirasçılar arasında uyuşmazlıklara yol açabilmektedir. Bu nedenle terekeye dahil malvarlığının, hakların ve borçların belirlenmesi amacıyla tereke tespitine ilişkin hukuki mekanizmalara başvurulmaktadır. Tereke tespit davası, miras bırakanın ölüm anındaki malvarlığının ortaya çıkarılmasını sağlayan önemli bir hukuki araçtır.

 Tereke Tespit Davasının Amacı ve Açılma Sebepleri

Tereke tespit davasının temel amacı, miras bırakanın ölüm tarihinde sahip olduğu aktif ve pasif malvarlığı unsurlarının belirlenmesidir. Bu kapsamda taşınır ve taşınmaz mallar, banka hesapları, alacak hakları, şirket ortaklık payları ile borçlar ve diğer mali yükümlülükler tespit edilmektedir. Uygulamada tereke tespit davası özellikle mirasçılar arasında terekenin kapsamına ilişkin belirsizliklerin bulunduğu durumlarda önem kazanmaktadır. Miras bırakanın bazı malvarlığı unsurlarının bilinmemesi, üçüncü kişiler tarafından saklanması veya mirasçılar arasında paylaşım öncesinde terekenin net olarak ortaya konulmasının gerekli olması halinde bu yola başvurulmaktadır. Ayrıca tenkis, denkleştirme, miras sebebiyle istihkak veya ortaklığın giderilmesi gibi davalarda da terekenin kapsamının belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.

 Tereke Tespit Davasını Açabilecek Kişiler

Tereke tespitini talep etme hakkı, terekenin belirlenmesinde hukuki yararı bulunan kişilere tanınmıştır. Bu kişiler arasında öncelikle yasal ve atanmış mirasçılar yer almaktadır. Mirasçılar, miras paylarının belirlenebilmesi ve terekenin eksiksiz şekilde ortaya çıkarılabilmesi amacıyla dava açabilmektedir.Bunun yanında vasiyet alacaklıları da vasiyet konusu haklarının kapsamını belirleyebilmek için tereke tespitini talep edebilmektedir. Belirli durumlarda tereke alacaklıları ve tereke üzerinde hak iddia eden diğer ilgililerin de hukuki yararlarının bulunması halinde bu yola başvurabilecekleri kabul edilmektedir.

 Tereke Tespit Davasının Hukuki Niteliği

Tereke tespit davası, hukuki niteliği itibarıyla bir tespit davasıdır. Davanın amacı herhangi bir malın mülkiyetinin kime ait olduğunun belirlenmesi veya mirasın paylaştırılması değil, yalnızca terekeye dahil bulunan malvarlığı unsurlarının ortaya çıkarılmasıdır. Tereke tespiti davası, Yargıtay uygulamasında delil tespiti niteliğinde görülmektedir.

Yargıtay 14. HD, 11.06.2019, E. 2016/6394, K. 2019/5096
Kararda, “Tereke tespiti davaları delil tespiti niteliğinde olup, istihkak davası değildir” denilmiştir. İstihkak iddiasının ise ayrı bir dava ile ileri sürülmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 16.01.2019, E. 2016/18438, K. 2019/381 sayılı kararında, terekenin tespiti isteminin yalnızca koruma ve tedbir niteliğinde olduğunu; işlemler tamamlandıktan sonra mahkemenin terekeden el çekmesi gerektiğini belirtmiştir. Kararda, “Terekenin tespiti davası, mirasın paylaşımını sağlamaz; tasfiye veya paylaştırma sonucu doğuracak şekilde hüküm kurulamaz” denilerek, tereke tespiti ile miras paylaşımı arasındaki sınır çizilmiştir.

Bu nedenle mahkeme tarafından verilen karar, kurucu veya eda niteliğinde olmayıp açıklayıcı niteliktedir. Mahkeme, terekenin kapsamını belirler; ancak mirasçıların paylarını dağıtmaz ve paylaşım işlemlerini gerçekleştirmez. Bu yönüyle dava, ileride açılabilecek miras hukukuna ilişkin diğer davalar bakımından hazırlayıcı ve tamamlayıcı bir işlev görmektedir. Öğretide ve uygulamada terekenin tespitine ilişkin işlemler genel olarak çekişmesiz yargı kapsamında değerlendirilmektedir. Bununla birlikte terekeye dahil olduğu ileri sürülen bir malın aidiyeti konusunda uyuşmazlık bulunması halinde çekişmeli yargıya ilişkin davaların açılması gerekebilecektir.

 Görevli ve Yetkili Mahkeme

Türk hukukunda terekenin tespitine ilişkin işlerde görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetki bakımından ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bu düzenleme, terekeye ilişkin işlemlerin tek bir mahkemede yürütülmesini ve yargısal faaliyetlerin etkin şekilde gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır.

 Sonuç

Tereke tespit davası, miras bırakanın ölüm anındaki malvarlığının ve borçlarının belirlenmesini sağlayan önemli bir hukuki kurumdur. Dava sayesinde terekenin kapsamı netleştirilmekte, mirasçılar ve diğer hak sahipleri bakımından hukuki belirlilik sağlanmaktadır. Ayrıca terekenin tespiti, mirasın paylaşılması ve miras hukukundan kaynaklanan diğer uyuşmazlıkların çözümü için gerekli altyapıyı oluşturmaktadır. Bu nedenle tereke tespit davası, miras hukukunda koruyucu ve açıklayıcı işlevi bulunan temel hukuki mekanizmalardan biri olarak değerlendirilmektedir.