TÜRK CEZA KANUNU KAPSAMINDA HAKARET SUÇU ve CEZAİ SORUMLULUK / 10.09.2026
HAKARET SUÇU NEDİR?
TCK m. 125 uyarınca 'bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
Hakaret suçu seçimlik hareketli bir suçtur. Suçun işlenmesi için somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi veya sövülmesi şarttır.
Hakarete uğrayan mağdur herhangi bir kişi olabilir. Suçun işlendiği yer, mağdurun bulunduğu yerdir. Hakaretin alenen işlenmesi hali nitelikli haldir. Hakaret suçunun;
a)Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b)Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
c)Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle,
İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
Kanunda hakaret suçunun yapılma biçimleri tek tek sıralanmamıştır. Bu suç hem huzurda, hem gıyaben, hem de ileti yoluyla gerçekleşebilir. Bir davranış, mimik, şekil veya görüntü kullanarak da hakaret fiili işlenebilir.
Hakaret, karşı tarafa doğrudan yöneltilebildiği gibi üçüncü kişilerin bulunduğu bir ortamda mağdurdan söz edilerek de işlenebilir. Telefon araması, mesaj, e-posta veya sosyal medya üzerinden gönderilen iletiler de hakaret suçunun işlenme yöntemleri arasındadır.
Mahkemeler, somut olayın özelliklerine göre ifade edilen sözlerin hakaret niteliğinde olup olmadığını değerlendirir. "Şerefsiz, namussuz, müptezel, salak" gibi hakaret sözleri genellikle doğrudan hakaret kabul edilir. Ancak her söz hakaret suçunu oluşturmaz. "İşini kötü yapıyorsun, yetersizsin" gibi ifadeler genellikle eleştiri niteliğindedir ve hakaret suçu oluşturmaz. Yargıtay, AYM, AİHM içtihatlarında bir ifadenin hakaret suçunu oluşturmayıp "ifade özgürlüğü" ve "ağır eleştiri" kapsamında değerlendirilmesi için aranan temel ölçüt, sözün somut bir olgu isnadı (sövme, küfür) içermemesi ve değerlendirme/eleştiri niteliğinde olmasıdır.
HUZURDA HAKARET SUÇU (YÜZE KARŞI HAKARET)
TCK m. 125/1 uyarınca huzurda hakaret; failin hakaret içeren söz, yazı, mimik veya eylemini mağdurun doğrudan duyabileceği, görebileceği veya algılayabileceği bir ortamda, onun yüzüne karşı gerçekleştirmesidir. Huzurda hakaret halinde ihtilal şartı aranmaz, başkalarının duymasına gerek yoktur. Fail ile mağdurun aynı mekanda yüz yüze olması gerekmez; telefon görüşmeleri, SMS, e-posta veya anlık mesajlaşma uygulamaları üzerinden doğrudan mağdura yöneltilen hakaretler de hukuken huzurda hakaret sayılır.
GIYABEN HAKARET SUÇU (GIYABEN HAKARET)
Gıyapta (yoklukta) hakaret; bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek suretiyle ya da sövme fiilinin, mağdurun doğrudan duyamayacağı veya algılayamayacağı bir ortamda, onun yokluğunda gerçekleştirmesidir. Gıyapta işlenen hakaretin cezalandırılabilmesi için kanunen zorunlu olan şart ihtilattır. Yani hakaret içeren söz veya eylemin, fail ile mağdur dışında en az 3 kişiyle birlikte (üç kişinin ihtilat ederek/duyması veya bilmesi suretiyle) işlenmesi gerekir. Üç kişi kuralı sağlanmadığı takdirde gıyapta hakaret suçu oluşmaz. Gıyapta hakaret umumi veya umumi hükmündeki yerlerde ya da aleni bir şekilde işlenirse ihtilat şartı aranmaksızın soruşturulabilir.
İLETİ YOLUYLA HAKARET SUÇU
İleti yoluyla hakaret suçu; failin hakaret içeren söz, yazı veya düşüncelerini "sesli, yazılı veya görüntülü bir ileti (mesaj)" aracılığıyla mağdura veya başkalarına göndermesidir.
Bu suç; SMS, e-posta, WhatsApp. Telegram gibi anlık mesajlaşma uygulamaları, sosyal medya üzerinden gönderilen özel mesajlar (DM) veya sesli/görüntülü çağrılar yoluyla işlenir.
Mesajla hakaret suçu, olayın özelliklerine göre hem huzurda hem gıyapta hakaret unsuru taşıyabilir. İletinin doğrudan mağdura gönderilmesi "huzurda hakaret" hükmündedir. Failin hakaret içeren iletiyi üçüncü kişilerin bulunduğu bir grup sohbetine atması veya başka bir mecrada mağdurun yokluğunda başkalarına iletmesi durumunda "gıyapta hakaret" kuralları gündeme gelebilir.
İNTERNETTEN HAKARET SUÇU
TCK'da "internette hakaret" adıyla müstakil bir suç tipi bulunmamaktadır; hakaret suçunun internet, sosyal medya, web siteleri, haber siteleri veya dijital mecralar aracılığıyla işlenmesi durumunda kanunda öngörülen nitelikli haller ve özel hükümler uygulanır.
Açık bir sosyal medya hesabından yapılan hakaretler hukuken aleni kabul edilir. Suçun aleni işlenmesi durumunda, verilecek ceza 1/6 oranında artırılır.
Hakaret içeren paylaşım veya mesaj doğrudan mağdurun sosyal medya hesabına özel mesaj (DM) olarak atıldığında ya da bir canlı yayında mağdurun yüzüne karşı söylenildiğinde "huzurda hakaret" hükmü doğar.
Paylaşım açık bir alanda yapılmışsa veya mağdurun yokluğunda başkalarının görebileceği bir platformda gerçekleştirilmişse "gıyapta hakaret" kuralları söz konusu olur. Açık ve herkesin erişebildiği internet ortamlarında aleniyet geçerli olduğundan ayrıca ihtilal şartı aranmaz.
İnternet yoluyla işlenen hakaret suçlarında mağdur, 5651 sayılı Kanun m. 8/A veya m. 9 kapsamında sulh ceza hakimliklerine başvurarak kişilik haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle ilgili içeriğin "yayından çıkarılmasına ve erişimin engellenmesine" karar verilmesini talep edebilir.
Karşılıklı Hakaret Suçu ve Cezası
TCK md. 129/3’e göre hakaret suçunun iki kişi tarafından karşılıklı işlenmesi halinde “karşılıklı hakaret suçu” meydana gelir. Karşılıklı hakaretin aynı zaman diliminde gerçekleşmesi şart değildir. Örneğin, medya yoluyla kendisine “maymun” denildiğini öğrenen bir kişinin de karşı tarafa bir gün sonra “yarasa” demesi halinde karşılıklı hakaret suçu meydana gelir.
Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir (TCK m.129/3).
Kamu Görevlisine Karşı Görevinden Dolayı Hakaret Suçu
Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret fiili, hakaret suçunun nitelikli hallerinden biri olup temel cezanın arttırılmasını gerektiren bir nedendir. Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçunun cezası, bir yıldan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m.125/3-a, TCK m.125/1). Failin bu suçtan cezalandırılabilmesi için hakaret suçu mağdurunun kamu görevlisi olması ve görevinden dolayı kendisine hakaret edilmesi gerekir. Örneğin, mesai saatleri dışında bir memura arkadaş ortamında "senin yapacağın memuriyete s.çayım" denilmesi kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçu oluşturmaz. Çünkü hakaret teşkil eden fiil, memura karşı memurun görevinden dolayı işlenmiş değildir.
Kamu görevlisi deyiminden; kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi anlaşılır (TCK md. 6/1-c).
HAKARET SUÇU ŞİKAYETE TABİ Mİ?
Hakaret suçu, TCK'ya göre şikayete bağlı suçlar arasındadır. Savcılık resen/kendiliğinden soruşturma başlatamaz. Bir hakaret fiilinin ceza soruşturmasına konu olabilmesi için mağdurun bizzat şikayette bulunması zorunludur.
Hakaret suçunun, kamu görevlisine karşı "görevinden dolayı" işlenmesi durumunda suç şikayete tabi olmaktan çıkar "resen/kendiliğinden" soruşturulur. Bu halde mağdur kamu görevlisinin şikayetçi olup olmamasından bağımsız olarak savcılık soruşturma başlatır.
HAKARET SUÇU ŞİKAYET SÜRESİ
Hakaret suçunda şikayet süresi, suçun işlendiği veya mağdur tarafından öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır. Bu süre içerisinde şikayet yapılmazsa, mağdurun şikayet hakkı düşer ve artık soruşturma başlatılamaz.
Şikayet, mağdurun bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına, kolluk birimlerine veya Sulh Ceza Hakimliği’ne yapılabilir. Yazılı dilekçe ile yapılabileceği gibi sözlü beyanın tutanağa geçirilmesiyle de şikayet hakkı kullanılabilir.
Önemli bir diğer husus ise şudur: Mağdurun hakaret içeren söz veya davranışı duyduğu/öğrendiği an, sürenin başlangıcı olarak kabul edilir. Örneğin sosyal medyada yapılan bir paylaşıma ilişkin hakaret, mağdurun o paylaşımı gördüğü tarihte öğrenilmiş sayılır. Bu tarihten itibaren 6 aylık süre işlemeye başlar.
Sürenin kaçırılması durumunda hakaret fiili cezai anlamda takip edilemez; ancak mağdur isterse ayrıca tazminat davası açma yoluna başvurabilir.
HAKARET SUÇU ZAMANAŞIMI
Dava zamanaşımı yönünden ise TCK’nın genel hükümleri uygulanır. Hakaret suçu için 8 yıllık olağan dava hakaret suçu zamanaşımı süresi geçerlidir. Bu süre içinde iddianame düzenlenmiş olmalı ya da kovuşturma devam ediyor olmalıdır. Aksi halde dava düşer.
Hakaret Suçunun Nitelikli Halleri
- Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret edilmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
- Hakaret, toplu olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
- Hakaret, basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde, verilecek ceza altı aya kadar hapis veya adli para cezasıdır.
- Hakaret, kamu barışını bozmaya elverişli bir şekilde işlenmesi halinde, verilecek ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıdır.
HAKARET SUÇU UZLAŞMAYA TABİ Mİ?
Hakaret suçu, kural olarak uzlaşmaya tabi suçlar arasındadır. Basit hakaret suçu şikayete bağlı bir suç olduğundan, savcılık soruşturma aşamasında dosyayı doğrudan UZLAŞTIRMA BÜROSU'NA gönderir. Tarafların anlaşması halinde dava açılmadan süreç sona erer. Tarafların uzlaşamaması durumunda dava açılırsa, kovuşturma (yargılama) aşamasında da mahkeme tarafından uzlaştırma işlemleri denetlenebilir veya uygulanabilir. Cumhurbaşkanına hakaret suçu ve Atatürk'e hakaret suçu uzlaşmaya tabi değildir.
HAKARET SUÇLARINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Hakaret suçlarında görevli mahkeme, Asliye Ceza Mahkemesidir.
Hakaret suçunda yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir. Suçun işlendiği yer, hakaretin yapıldığı yerdir. Bu yer, kişinin fiziksel olarak bulunduğu yer olabileceği gibi internet üzerinden yapılan hakaretlerde, hakaretin yapıldığı internet sitesinin bulunduğu yer de olabilir.
İnternet üzerinden hakaret suçunda, yetkili mahkemenin belirlenmesinde CMK’nın 12/5. maddesi de dikkate alınmalıdır. görsel ve işitsel yayın, mağdurun yerleşim yerinde ve oturduğu yerde işitilmiş veya görülmüşse o yer mahkemesi de yetkilidir.