TRAFİKTE YENİ KURALLAR, YENİ YAPTIRIMLAR: KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU
GİRİŞ
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda yeni düzenlemeleri içeren kanun teklifi, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek 27/02/2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
7574 sayılı Kanunun getirdiği yeni düzenlemelerle trafik hayatını tehlikeye atan, çevreyi rahatsız edici eylemlerin engellenmesi amaçlanmıştır. Kurallara aykırı davranan şahıslar için uygulanacak para cezalarıyla eylemlerin gerçekleştirilmesi yönünde caydırıcılık arttırılmaya çalışılmıştır. Yeni düzenlemelerin uygulanmaya başlanmasıyla birlikte karayolu güvenliğinin etkin bir şekilde sağlanacağı düşünülmektedir.
Kademeli yaptırım ve iptal mekanizmaları en belirgin yeniliklerdendir. Salt para cezasının caydırıcılık hususunda etkin bir yol olmadığı göz önüne alınılarak kural ihlallerinin devam etmesi halinde "sürücü belgelerine geçici olarak el konulması", "geçici olarak trafikten men edilmek" gibi süregelen yaptırımlarla bu husus dengelenmeye çalışılmıştır.
Ehliyet iptalleri veya sürücü belgelerine uzun süreli olarak el konmalarda ceza süresi geçtikten sonra kural ihlalinde bulunan kişinin ıslah olduğunun düşünülmesi modern trafik hukuku prensipleri çerçevesinde eksik bulunmaktadır. Bu sebeple sürücü belgesinin iadesi için "psikoteknik değerlendirme" ve ağır kusurlu durumlarda "psikiyatri uzmanı muayenesi"nin gerçekleştirilmesi koşulu ile uygulanacak yaptırımların rehabilite edici ve önleyici olması konusu büyük önem taşımaktadır.
Ehliyeti iptal edilen kişiler; sürücü kursuna yeniden kaydolarak eğitim almak, yapılacak ehliyet sınavında başarı sağlamak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almak zorundadır.
7574 SAYILI KANUN İLE GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER
1- YÖNETMELİĞE AYKIRI PLAKA KULLANANLAR
Yönetmelikte belirtilen nitelik veya ölçülere aykırı plaka takanlara 4.000TL idari para cezası uygulanacaktır. Ayrıca yukarıda da izah ettiğimiz üzere kademeli yaptırım sistemi benimsendiği için para cezası tek başına yeterli olmayıp araç plakaları uygun duruma getiriline kadar araçların trafikten men edileceği ifade edilmiştir. Araç plakaları ile ilgili olarak; tescil plakasının farklı okunmasına veya okunamamasına bilerek neden olan, tescilli aracı plakasız kullanan, başka bir araca ait tescil plakasını/geçici tescil plakasını kullanan veya tescil kaydı bulunmayan plakayı yahut sahte plakayı takan araç sürücülerine uygulanacak yaptırımlar da yeni düzenlemede yerini almıştır.
Tescil plakasının farklı okunmasına veya okunamamasına bilerek neden olacak şekilde plakasında değişiklik yapan sürücülere 140.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve araç otuz gün süre ile trafikten menedilir. Son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde iki veya daha fazla tescil plakasının farklı okunmasına veya okunamamasına bilerek neden olacak şekilde plakasında değişiklik yapan sürücülere her seferinde 280.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve araç altmış gün süre ile trafikten menedilir.
Tescilli aracı plakasız kullanan sürücülere 46.000 Türk lirası idari para cezası uygulanarak sürücü belgeleri otuz gün süreyle geri alınır ve araç otuz gün süre ile trafikten menedilir. Son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde iki veya daha fazla birinci cümlenin ihlal edilmesi halinde sürücülere her seferinde 140.000 Türk lirası idari para cezası uygulanarak sürücü belgeleri altmış gün süreyle geri alınır ve araç altmış gün süre ile trafikten menedilir.
Başka bir araca ait tescil plakasını/geçici tescil plakasını, plaka basım işlemini gerçekleştiren kuruluş tarafından verilmemiş plakayı, tescil kaydı bulunmayan plakayı veya sahte plakayı takan veya kullananlara 140.000 Türk lirası idari para cezası uygulanarak sürücü belgeleri otuz gün süreyle geri alınır ve araç otuz gün süre ile trafikten menedilir. Son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde iki veya daha fazla birinci cümlenin ihlal edilmesi halinde her seferinde 280.000 Türk lirası idari para cezası uygulanarak sürücü belgeleri altmış gün süreyle geri alınır ve araç altmış gün süre ile trafikten menedilir. Ayrıca bu kişiler Türk Ceza Kanununun 204 üncü maddesi hükmüne göre cezalandırılır.
Bu madde kapsamında menedilen araçların men süresi sonunda, tescil plakaları uygun duruma getirilmeden araç teslim edilmez.
Plakada usulsüzlük yapan bu kişiler için Türk Ceza Kanunu 204. maddesindeki “Resmi Belgede Sahtecilik” suçu üzerinden işlem yapılacağı ifade edilerek caydırıcı yaptırımlar uygulanacağı bir kere daha ortaya konulmuştur.
2- TAKOGRAF, TAKSİMETRE VE HIZ SINIRLAYICILARI KULLANANLAR
7574 sayılı Kanun madde 6'ya göre, "2918 sayılı Kanunun 31 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 31- Cinslerine, özelliklerine ve kullanım amaçlarına göre;
a) Araçlarda, nitelik ve nicelikleri yönetmelikte belirtilen gereçlerin,
b) Yük taşımada kullanılan ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramdan fazla olan motorlu taşıtlar ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu veya 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu kapsamındaki yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ve sürücüsü dahil oturma yeri on yediden fazla olan motorlu taşıtlarda takograf,
c) Taksi hizmeti veren otomobillerde taksimetre,
d) Özellikleri, model yılları ve cinsleri yönetmelikte belirtilen araçlarda hız sınırlayıcı,
bulundurulması, kullanılır durumda olması ve kullanılması zorunludur. Ancak, bu madde kapsamına giren ve 2918 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki yıllarda üretilen taşıtlar ile gördükleri hizmet bakımından yönetmelikle muafiyet tanınan taşıtlarda takograf bulundurma ve kullanma zorunluluğu aranmaz.
Taşıtlarda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenenler dışındaki takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcıların kullanılması yasaktır.
Birinci fıkra kapsamına giren araçlardaki takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcılara müdahalede bulunarak yanlış veri üretecek duruma getirmek veya bu durumdaki cihazları kullanmak yasaktır.
Birinci fıkra kapsamına giren ve takograf bulundurulması zorunlu olan araçların sürücülerinin takograf sürücü kartı kullanmaması ya da kendisine ait bozuk veya geçersiz bir takograf sürücü kartını veya başka bir sürücüye ait takograf sürücü kartını takograf cihazına takarak araç kullanması yasaktır.
Takograf sürücü kartı sahipleri kendilerine ait takograf sürücü kartını başkalarının kullanmaması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
Araç işleteni, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakmaksızın bu maddede belirtilen gereçler ile takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcının bulundurulması, kullanılır durumda olması ve sürücünün bu maddede belirtilen kurallara uyması hususlarında gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür." Aksi halde kademeli olarak uygulanacak yaptırımlar madde devamında izah edilmiştir.
3- TRAFİK ZABITALARI İLE İLGİLİ DÜZENLEMELER
Kanun maddelerinde dikkat çeken bir diğer husus da trafik zabıtaları le ilgilidir. Trafik zabıtalarına " taşıtlara ait takograf kayıtlarını bu kayıtların aktarılacağı veri tabanı üzerinden de denetleyebilir ve tespit edilen ihlaller hakkında idari para cezası uygulayabilir.", "Otoyollardan sorumlu birimlerde görevli trafik zabıtası, sorumluluk sahası ile sınırlı olmak üzere İçişleri Bakanının uygun görmesi hâlinde genel zabıta olarak da görevlendirilebilir." gibi sorumluluklar yüklendiği ve trafikte daha etkin bir konuma getirildikleri görülmektedir. Kanun maddelerinde farklı bölümlerde yer verilen yeni görevlendirmeler dikkat çekmektedir.
4- EHLİYETE SAHİP OLMADAN ARAÇ KULLANANLAR
Sürücü belgesi olmadan araç kullananlar hakkında 40.000TL idari para cezası uygulanacağı ve ehliyeti geçici olarak geri alınmışken araç kullanma halinde yahut ehliyeti iptal edilmişken araç kullanma halinde 200.000TL para cezası uygulanacağı belirtilmiş, ehliyetsiz araç sürmenin önüne geçilmek amaçlanmıştır.
5- KIRMIZI IŞIK İHLALİ
Kademeli artış modelinin uygulandığı bir diğer husus ise "kırmızı ışık ihlali" noktasındadır. Buna göre ilk ihlalde 10.000TL, ardı sıra gelen diğer ihlallerde ise sırasıyla 15.000TL, 20.000TL, 30.000TL ve 80.000TL olarak pazara cezası, bir yıl içinde altı kere ihlal yapılması halinde ise sürücü belgesinin iptali yaptırımı uygulanacaktır.
6- ŞERİT KULLANIMI KONUSUNDA GEETİRİLEN YENİLİKLER
Motosiklet, otomobil, kamyonet, panelvan, minibüs ve otobüs dışındaki araçlar için şerit kullanımı konusunda özel sınırlamalar getirilmiştir. Buna göre;
- İki şeritli yollarda geçme ve dönme dışında sol şerit kullanılamayacaktır.
- İkiden fazla şeritli yollarda geçme dışında sağdan ikinci şerit kullanılamayacaktır.
- İkiden fazla şeritli yollarda sola dönüş dışında en sağdaki iki şerit dışındaki şeritler kullanılamayacaktır.
Bu kurallara aykırı hareket eden araç sürücülerine 10.000 TL idari para cezası uygulanacaktır.
Yerleşim yeri içinde bölünmüş karayollarında ve otoyollarda ters istikamette sürüş yapanlara kademeli yaptırım modeli uygulanarak öncelikle idari para cezası ve daha sonralarında süreli olarak ehliyete el koyma ve trafikten men yaptırımı uygulanacaktır.
Yaya yolunda araç sürmek, bisiklet şeridinde bisiklet ve scooter dışındaki araçları kullanmak, taşıt trafiğine kapalı veya belirli araçlara ayrılmış yollarda yetkisiz şekilde araç sürmek yasaklanmış ve 5.000TL idari para cezasına tabii tutulmuştur.
7- KONVOY HALİNDE ARAÇ SÜRENLER
Araçları kol veya grup halinde (konvoy şeklinde) ya da münferit olarak sürerken, diğer araçların geçişini zorlaştıracak veya tehlikeye sokacak biçimde trafiği kısmen veya tamamen engelleyecek şekilde karayolu üzerinde durdurmayı engellemek amacıyla 90.000TL idari para cezası, süreli olarak ehliyete el koyma ve aracın trafikten men edilmesi yaptırımları uygulanacaktır. Ayrıca bu kural ihlalinin otoyol, köprü, viyadük ve tünelde gerçekleşmesi halinde bu yaptırımlar iki katı olarak uygulanacaktır.
8- TRAFİKTE KAVGA AMACIYLA ARAÇTAN İNENLER
Her geçen gün trafiğe yeni araçların katılması, artan araç trafiği yoğunluğunun beraberinde getirdiği tahammül seviyesinin azalması ve öfke problemleriyle karayolu güvenliğini tehlikeye sokan, çevreye zarar veren önemli bir konu da trafikte sergilenen saldırgan tutumlardır.
Yeni düzenleme ile bu husus da dikkate alınmış, "trafikte saldırgan takip ve kavga amacıyla araçtan inmek" yasaklanarak yaptırıma bağlanmıştır. Buna göre, 180.000TL idari para cezası, 60 gün süreyle ehliyete el koyma ve 60 gün süreyle aracın trafikten men edilmesi yaptırımı uygulanacaktır.
9- ALKOL, UYUŞTURUCU VE UYARICI MADDE ETKİSİNDE ARAÇ SÜRENLER
Değişiklik sonrası yapılan ölçüm sonucunda 0,50 promilin üzerinde alkollü olarak araç kullandığı tespit edilen sürücülere verilecek idari para cezası 25.000 TL olarak belirlenmiştir. Alkollü olarak araç kullanma nedeniyle sürücü belgesi geri alınanlara ihlalin ikinci defa gerçekleşmesi halinde uygulanacak idari para cezası 50.000TL’dir. Alkollü araç kullanma ihlalinin tekrarı halinde ise 150 bin lira idari para cezası uygulanacaktır.
Trafikte uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücülere 150.000 TL idari para cezası uygulanması ön görülmüştür. Bu kişilerin sürücü belgesi direkt iptal edilecektir. Bu kişiler hakkında ayrıca uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanma suçuna ilişkin adli işlem uygulanacaktır.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıp kullanılmadığının veya alkolün kandaki miktarının kolluk tarafından tespit edilmesi için gerekli ölçüme izin vermeyen sürücülere 150.000TL idari para cezası uygulanacaktır. Bu kişilerin sürücü belgesi 5 yıl süreyle geri alınır.
10- GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜNE SAHİP ARAÇLARA YOL VERMEYENLER
Ambulans, itfaiye, polis aracı gibi geçiş üstünlüğüne sahip araçlara yol verilmemesi halinde 15.000TL idari para cezası uygulanacaktır. 71 inci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen araçlara bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ile ikinci fıkrası hükümleri kapsamında geçiş hakkı vermeyen sürücülere 46.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri otuz gün süreyle geri alınır. Ayrıca araç otuz gün süre ile trafikten menedilir
11- TRAFİKTE DRİFT, TEK TEKER GİBİ AKROBATİK HAREKETLER YAPANLAR
Trafikte drift atan, tek teker gibi akrobatik hareketler yapmaya çalışarak trafik güvenliğini tehlikeye sokan araç sürücüleri hakkında da 46.000TL idari para cezası, 60 gün süreyle sürücü belgesine el konulması ve aracın trafikten meni yaptırımı uygulanacaktır. Aynı ihlalin 5 yıl içinde birden fazla kez gerçekleştirilmesi halinde ise sürücü belgesinin iptaline karar verilecektir.
12- ARAÇTA YÜKSEK SESLE MÜZİK DİNLEYENLER
Çevreye rahatsızlık vermek suretiyle araçta yüksek sesle müzik dinleyenler hakkında da 3.000TL idari para cezası uygulanacaktır. Bunun yanında kurallara aykırı olarak araçta ses ve görüntü sistemlerinin bulundurulması veya sürücü görüş ve kullanım alanı içerisinde dikkat dağılımına sebebiyet verecek ekran ve görüntü cihazlarının yer alması halinde de 21.000TL idari para cezası ve 30 gün süreli trafikten men yaptırımı uygulanacaktır.
13- ARAÇTA CEP TELEFONU KULLANANLAR
Trafikte çokça görülen ihlallerden biri de seyir halindeki araçta sürücünün cep telefonu kullanmasıdır. Bu ihlali gerçekleştiren kişiye ilk etapta 5.000TL idari para cezası uygulanacaktır. Kademli yaptırım modelinin uygulandığı bu ihlal şekilde bir yıl içinde aynı kural ihlalinin gerçekleştirilmesi durumunda 10.000TL, üçüncü ihlalde 20.000TL idari para cezası uygulanacak, her ihlalde ayrıca 30 gün süreli sürücü belgesine el koyma yaptırımı uygulanacaktır.
14- KASK VE KORUYUCUU GÖZLÜK KULLANMAYANLAR
Trafikte koruma başlığı (kask) ve koruyucu gözlüğün usulüne uygun kullanılmayarak can güvenliğini tehlikeye atanlar hakkında; ilk ihlalde 2.500 TL idari para cezası, bir yıl içinde ikinci kez ihlal yapıldıysa 5.000 TL idari para cezası, üçüncü ve sonraki ihlallerde her seferinde 10.000 TL idari para cezası uygulanacaktır.
15- EMNİYET KEMERİ TAKMAYANLAR
Emniyet kemerini usulüne uygun şekilde takmayan sürücü ve yolculara 2.500 TL idari para cezası uygulanacaktır. Sürücünün bir yıl içinde bu kuralı dört veya daha fazla kez ihlal etmesi halinde her seferinde 30 gün süreyle sürücü belgesi geri alınacaktır.
Sürücüler, 15 yaşını doldurmamış çocukların emniyet kemeri, çocuk bağlama sistemi ve diğer koruyucu ekipmanları usulüne uygun şekilde kullanmalarını sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı davranan sürücüye 5.000 TL idari para cezası uygulanacaktır.
16- TRAFİK KAZASINDAN SONRA OLAY YERİNDEN İZİNSİZ AYRILANLAR
Diğerlerinden farklı olarak hapis cezası öngörülen bir hüküm de yeni düzenlemede yerini almıştır. Bu hüküm, kazada olay yerinden izinsiz ayrılanlar hakkındadır. Buna göre, taraflar arasında karşılıklı anlaşma olması hali dışında maddi hasarlı, yaralanmalı veya ölümlü trafik kazalarında sürücünün zabıtanın iznini almaksızın ve zorunlu bir neden bulunmaksızın olay yerinden ayrılması halinde 46.000 TL idari para cezası uygulanacaktır. Ancak ölümlü veya yaralanmalı trafik kazalarında olay yerini terk eden sürücüler için getirilen yeni hapis cezası hükmü dikkate çarpmaktadır. Bu durumda sürücü hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanacaktır. Ayrıca ölümlü veya yaralanmalı kazada olay yerini terk eden sürücünün sürücü belgesi 2 yıl süreli olarak geri alınacaktır.
SONUÇ
Yeni düzenlemelere uyulmaması halinde ağır yaptırımlara maruz kalınacağı ortadadır. Bunun yanında trafik cezalarına karşı süresi içerisinde Sulh Ceza Hakimliği'ne itiraz hakkı bulunulduğu da unutulmamalıdır.