Evli Kadının Bekarlık Soyadını Kullanması: AYM İptali Sonrası İdari Uygulamalar ve Dava Süreci - 19.11.2026
Evli Kadının Bekarlık Soyadını Kullanması: AYM İptali Sonrası İdari Uygulamalar ve Dava Süreci
Evli kadının bekarlık soyadını tek başına ya da eşinin soyadıyla birlikte kullanabilmesi süreci; yasal boşluklar ve idari uygulamadaki farklılıklar nedeniyle hem idari hem de yargısal aşamaları dikkatle planlanması gereken bir süreçtir.
Eski yasal düzenlemede kadın; evlenince kocasının soyadını alıyor, boşanınca bekarlık soyadına dönüyor, yeniden evlenirse bir kez daha soyadı değiştiriyordu. Her bir değişiklik kimlik kartı, pasaport, sürücü belgesi, banka kayıtları, diploma ve meslek belgelerinde güncelleme gerektiriyor; ciddi bir zaman ve maliyet yükü doğuruyordu.
Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) iptal kararının 28 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte, kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağına ilişkin kural yürürlükten kalkmış ve bu zorunluluğun kanuni dayanağı kalmamıştır. Günümüzde kadının evlendikten sonra:
- Yalnızca kendi bekarlık soyadını kullanmasını,
- Eşinin soyadını almasını,
- İki soyadını birlikte kullanmasını yasaklayan hiçbir kanun hükmü bulunmamaktadır.
Ancak kanun koyucu tarafından iptal edilen hükmün yerine yeni bir yasal düzenleme yapılmaması ve nüfus hizmetlerine ilişkin yönetmelikteki (Yönetmelik m. 24/1) “evlenen kadın kocasının soyadını alır” hükmünün değiştirilmemesi nedeniyle idari uygulama birörnek değildir. Nüfus müdürlüklerine bu konuda genel bir talimat gönderilmediği için, nikah başvurusu sırasında doldurulan bir formla yalnızca bekarlık soyadının seçilebileceği ve dava açmaya gerek kalmadığı yönündeki yaygın kanı her zaman gerçeği yansıtmamaktadır. Form beyanı yalnızca ilk adımdır; yasama sürecindeki gelişmeleri takip etmek ve idari ret ihtimaline karşı dava yolunu hazır tutmak gerekir.
Hukuki Güvence ve Kapsam: Soyadı tercihi; evliliğin geçerliliğini, eşlerin tabi olduğu mal rejimini veya birbirlerine karşı kanuni haklarını hiçbir şekilde etkilemez. Ayrıca T.C. kimlik numarası değişmediğinden mevcut sözleşmeler ve kazanılmış haklar da bu değişiklikten zarar görmez.
1. İdari Başvuru Aşaması: Nikah Öncesi, Nikah Sonrası ve Sonradan Değişiklik
İdari makamlar önünde hak kaybı yaşamamak ve olası bir davaya sağlam delil oluşturmak için şu adımlar izlenmelidir:
- Nikah Başvurusunda Yazılı Beyan ve Tutanak Kontrolü: Yalnızca kendi soyadınızı veya iki soyadını birlikte kullanmak istiyorsanız, tercihinizi evlendirme memurluğuna başvururken yazılı olarak bildirin ve bu beyanınızın başvuru tutanağına geçirildiğini mutlaka kontrol edin.
- Ret Halinde Yazılı Gerekçe Alma: Bazı nüfus müdürlükleri ve evlendirme memurlukları, yönetmelik hükmünü gerekçe göstererek kadının yalnızca kendi soyadını kullanma talebini geri çevirebilmektedir. Talebiniz kabul edilmezse bu durumu sözlü beyanla bırakmayın; reddi yazılı bir işlemle belgeleyin ve ret gerekçesinin yazılı olarak verilmesini talep edin.
- Nikahtan Sonra e-Devlet Kontrolü: Nikah işleminin tamamlanmasının ardından evlilik kaydınızın nüfus kütüğüne nasıl işlendiğini e-Devlet üzerinden kontrol edin. Kayıt, başvurudaki tercihinizden farklı işlenmişse gecikmeden ilgili nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurun.
- Evlendikten Sonra Fikir Değiştirme: Evlenirken kocasının soyadını alan veya iki soyadını birlikte kullanan bir kadının, evlilik devam ederken sonradan fikir değiştirerek yalnızca bekarlık soyadını kullanmak istemesi de mümkündür. Bu durumda da önce nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yapılır; talep reddedilirse dava yoluna gidilir.
- Yabancı Uyruklu Eşle Evliliklerde Özel Durum: Yabancı uyruklu biriyle evleniyorsanız, eşinizin vatandaşı olduğu ülkedeki soyadı kurallarının Türk nüfus kaydıyla uyumlu olup olmayacağını önceden araştırın. İki ülkede farklı soyadlarıyla kayıtlı olmak; ileride doğacak çocukların nüfus kayıtlarında, uluslararası miras işlemlerinde ve olası bir boşanma kararının tanınması/tenfizi süreçlerinde ciddi hukuki sorunlar yaratabilir.
2. Yargı Süreci: İdari Ret Halinde Dava Açılması
Yalnızca bekarlık soyadını kullanma talebi idare tarafından reddedildiğinde, mahkeme kararıyla soyadının düzeltilmesi istenir. Mahkemeden alınan kesinleşmiş kararla yeniden nüfus müdürlüğüne başvurulur ve nüfus kaydı değiştirilir.
Görevli Mahkeme Tartışması
- İptal Öncesi Dönem: Bu davalar, evlilik birliğine ve aile kütüğüne ilişkin olduğu gerekçesiyle aile mahkemesinde görülüyordu.
- İptal Sonrası Dönem: Mevcut uygulamada görev konusunda tam bir birlik yoktur. Bazı mahkemeler davayı nüfus kaydının düzeltilmesi davası niteliğinde görerek asliye hukuk mahkemesinde bakmakta; bazı yargı çevrelerinde ise evlilik soyadının iptali ile bekarlık soyadının kullanılması davası olarak aile mahkemesinde açılıp sonuçlandırılmaktadır.
- Pratik Çözüm: Görev uyuşmazlığı nedeniyle zaman kaybetmemek için dava açmadan önce bulunduğunuz yer adliyesindeki güncel uygulamanın araştırılması yararlı olur. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde ise asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.
Yetkili Mahkeme ve Kanun Maddesi Hatası
Uygulamada yetkili mahkeme belirlenirken zaman zaman Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 167’ye atıf yapıldığı görülmektedir. Oysa eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturulan yer mahkemesini düzenleyen yetki kuralı, boşanma ve ayrılık davaları için geçerlidir ve TMK m. 168’de yer alır. Nüfus kaydının düzeltilmesi niteliğindeki davalarda ise davacının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
Dava Dilekçesinde Mutlaka Yer Alması Gereken Unsurlar
Mahkemeye sunulacak dava dilekçesinin hukuki dayanaklarının eksiksiz kurulması için şu belgeler ve kararlar dilekçede açıkça gösterilmelidir:
- AYM İptal Kararı: Anayasa Mahkemesi’nin ilgili iptal kararının tarih ve sayısı ile kararın yürürlüğe girdiği 28.01.2024 tarihi.
- Yüksek Yargı İçtihatları: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2015 tarihli kararı ve Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararları (eşitlik ilkesi ve özel hayata saygı hakkı vurgusuyla birlikte).
- İdari Ret Yazısı: Nüfus müdürlüğüne veya evlendirme memurluğuna yapılan yazılı başvurunun reddine ilişkin belge varsa mutlaka dilekçeye eklenmelidir. Bu belge, idarenin güncel kanuni boşluğa rağmen hangi yönetmelik hükmüne dayanarak talebi reddettiğini ispatlamak açısından büyük önem taşır.
3. Karar Sonrası Kayıt ve Belge Güncelleme Süreci
Soyadı değişikliğinin nüfus kaydına işlenmesinin ardından, günlük hayatta ve resmi işlemlerde aksaklık yaşamamak için çeşitli kayıt ve belgelerin güncellenmesi gerekir:
- Kimlik, Pasaport ve Sürücü Belgesi: Soyadınız nüfus kütüğüne işlendikten sonra kimlik kartı, pasaport ve sürücü belgenizi yeni soyadınıza göre yenilemeniz gerekir. Bu belgelerin yenilenmesi hem zaman hem de harç/ücret açısından ek yük doğurabildiğinden süreç planlı yürütülmelidir.
- Banka Kayıtları ve Finansal Hesaplar: Bankalardaki hesapların, kartların ve finansal kayıtların güncel kimlik bilgilerinize göre düzenlenmesi gerekir. T.C. kimlik numaranız değişmediği için mevcut sözleşmeleriniz ve haklarınız geçerliliğini korur; ancak işlem ve iletişim kolaylığı açısından banka kayıtlarının güncellenmesi önemlidir.
- Diploma ve Meslek Belgeleri: Eğitim ve çalışma hayatına ilişkin diploma ile meslek belgelerindeki soyadı farklılıklarının yaratabileceği karışıklıkları önlemek için ilgili kurum ve meslek kuruluşları nezdinde gerekli kayıt güncelleme adımlarını izlemeniz gerekir.