İŞYERİNDE MESAİ SAATLERİ İÇERİSİNDE BİR İŞÇİNİN ÜÇÜNCÜ KİŞİ VEYA BAŞKA BİR İŞÇİ TARAFINDAN KASTEN SİLAHLA YARALANMASININ İŞ KAZASI NİTELİĞİ - 09/11/2026
İŞYERİNDE MESAİ SAATLERİ İÇERİSİNDE BİR İŞÇİNİN ÜÇÜNCÜ KİŞİ VEYA BAŞKA BİR İŞÇİ TARAFINDAN KASTEN SİLAHLA YARALANMASININ İŞ KAZASI NİTELİĞİ
İş kazaları, çalışma hayatında işçinin beden ve ruh bütünlüğünü tehdit eden, iş ilişkisi ve sosyal güvenlik hukuku bakımından önemli sonuçlar doğuran olaylardır. İş kazası kavramı, yalnızca işin teknik olarak yürütülmesinden kaynaklanan kazalarla sınırlı değildir.
İşyerinde meydana gelen şiddet olayları, fiziksel saldırılar, silahlı saldırılar ve başka çalışanların kasıtlı eylemleri sonucunda ortaya çıkan yaralanmalar da iş kazası kapsamında değerlendirilebilir.
Örneğin, bir işçinin mesai saatleri içerisinde işyerinde görevini yerine getirirken, aralarında önceden kişisel bir husumet bulunan üçüncü bir kişi tarafından silahla vurulması durumunda iki farklı hukuki değerlendirme ortaya çıkar. Birincisi, failin gerçekleştirdiği eylemin ceza hukuku bakımından suç teşkil etmesidir. İkincisi ise yaralanan işçinin maruz kaldığı olayın sosyal güvenlik hukuku bakımından iş kazası sayılıp sayılmayacağıdır.
Bu iki değerlendirme birbirinden bağımsızdır. Bir olayın kasten gerçekleştirilmiş olması, onun iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla bir olayın hem adli vaka hem de iş kazası olarak kabul edilmesi hukuken mümkündür.
Burada esas üzerinde durulması gereken husus, olayın işyerinde ve çalışma süresi içerisinde gerçekleşmiş olması nedeniyle 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir.
1. İŞ KAZASININ KANUNİ TANIMI VE KASITLI YARALAMA OLAYLARININ KAPSAMA GİRMESİ
İş kazasının temel hukuki dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesidir.
Anılan maddenin birinci fıkrasına göre iş kazası;
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
- Sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
- meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.
Bu düzenleme incelendiğinde, iş kazasının oluşması için olayın mutlaka işin teknik olarak yürütülmesinden kaynaklanması gerektiğine ilişkin bir şart bulunmadığı görülmektedir.
Özellikle 13. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan "sigortalının işyerinde bulunduğu sırada" ifadesi büyük önem taşımaktadır.
Bu hüküm, iş kazasının kapsamını genişleten ve işçinin işyerinde bulunduğu sırada maruz kaldığı zararlandırıcı olayları, olayın doğrudan yaptığı işle bağlantılı olup olmadığına bakılmaksızın değerlendirmeye imkan veren bir düzenlemedir.
Dolayısıyla işyerinde çalışan bir işçinin, mesai saatleri içerisinde başka bir işçi veya üçüncü kişi tarafından silahla vurulması durumunda, olayın iş kazası sayılması için saldırının mutlaka işin yürütülmesinden kaynaklanmış olması aranmaz.
Burada belirleyici olan hususlar şunlardır:
- Yaralanan kişinin ilgili sosyal güvenlik hükümleri kapsamında sigortalı olması,
- Olayın kanunda belirtilen iş kazası hallerinden biri içerisinde meydana gelmesi,
- Olay sonucunda işçinin bedenen veya ruhen engelli hale gelmesidir.
Bu şartların gerçekleşmesi halinde, saldırının kasten gerçekleştirilmiş olması iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz.
Nitekim Sosyal Güvenlik Kurumu da iş kazası tanımında sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olayları ayrıca saymakta ve iş kazasının belirlenmesinde bedensel veya ruhsal zararı esas almaktadır.
2. ÜÇÜNCÜ KİŞİ TARAFINDAN KASTEN SİLAHLA YARALAMA VE İŞ KAZASI İLİŞKİSİ
Kanun koyucu, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle meydana gelen kazaları düzenleyen (b) bendinden ayrı olarak, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olayları (a) bendinde bağımsız bir iş kazası hali olarak düzenlemiştir.
Bu nedenle saldırganın işçiyle kişisel husumetinin bulunması, olayın işin yürütülmesiyle ilgisiz olması veya saldırının önceden planlanmış olması, işyerinde meydana gelen olayın iş kazası sayılmasına kendiliğinden engel teşkil etmez.
Önemli olan, saldırıya uğrayan işçinin iş kazası hükümlerinin kapsamındaki sigortalı olması, olayın işyeri sınırları içerisinde ve işyerinde bulunduğu sırada meydana gelmesi ve bedensel veya ruhsal zarara yol açmasıdır.
Burada ayrıca işyeri kavramının yalnızca işçinin fiilen üretim yaptığı alanla sınırlı olmadığını belirtmek gerekir. 5510 sayılı Kanun'un 11. maddesinde işyeri; sigortalıların işlerini yaptıkları yerler ile işin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yerler ve eklentiler üzerinden tanımlanmıştır.
Bu nedenle işyerinin bahçesinde, üretim alanında, ofisinde, yemekhane veya işyerine bağlı diğer alanlarda gerçekleşen saldırılar da somut olayın koşullarına göre iş kazası kapsamında değerlendirilebilir.
3. AYNI İŞYERİNDE ÇALIŞAN BAŞKA BİR İŞÇİ TARAFINDAN KASTEN SİLAHLA YARALAMA
İş kazası bakımından değerlendirilmesi gereken bir diğer ihtimal, saldırının aynı işyerinde çalışan başka bir işçi tarafından gerçekleştirilmesidir.
Örneğin, iki işçi arasında yaşanan tartışmanın büyümesi sonucunda işçilerden birinin diğerini silahla yaralaması veya aralarında önceden kişisel husumet bulunan iki çalışandan birinin mesai saatleri içerisinde diğerine ateş etmesi durumunda, olayın hem ceza hukuku hem de iş hukuku ve sosyal güvenlik hukuku yönünden sonuçları ortaya çıkar.
Bu durumda saldırıyı gerçekleştiren işçinin eylemi, şartlarına göre Türk Ceza Kanunu kapsamında kasten yaralama veya silah kullanılması nedeniyle nitelikli kasten yaralama suçu oluşturabilir.
Ancak saldırganın da işçi olması, mağdur işçinin iş kazasına uğradığı gerçeğini değiştirmez.
Dolayısıyla;
- İşçinin başka bir işçi tarafından silahla vurulması,
- İşçinin işveren veya işveren vekili tarafından kasten yaralanması,
- İşçinin işyerine gelen üçüncü bir şahıs tarafından saldırıya uğraması, olaylarının tamamı, kanuni şartların gerçekleşmesi durumunda iş kazası niteliği taşıyabilir.
Bununla birlikte, saldırganın aynı işyerinde çalışan bir işçi olması, işverenin sorumluluğunun değerlendirilmesi açısından ayrıca önemlidir.
Çünkü işveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. İşyerindeki şiddet risklerinin önlenmesi, çalışanlar arasındaki ciddi tehditlerin değerlendirilmesi, gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması ve risklerin kontrol altında tutulması bu yükümlülüğün kapsamına girebilir.
4. 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU AÇISINDAN İŞVERENİN SORUMLULUĞU
6331 sayılı Kanun'un 3. maddesinde iş kazası, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hale getiren olay olarak tanımlanmıştır. Kanun'un 4. maddesi uyarınca işverenin temel yükümlülüğü, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamaktır.
Bu kapsamda işveren
- Mesleki risklerin önlenmesi,
- Gerekli eğitim ve bilgilendirmenin yapılması,
- İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınması,
- Risk değerlendirmesi yapılması,
- Alınan tedbirlerin değişen şartlara uygun hale getirilmesi,
- İşyerindeki sağlık ve güvenlik tedbirlerinin denetlenmesi
konularında sorumludur.
İşyerinde silahlı saldırı riskinin bulunması, özellikle daha önce tehdit, şiddet, kavga veya husumet olaylarının yaşandığı işyerlerinde önem kazanır.
Örneğin, işverenin iki çalışan arasında ciddi bir husumet bulunduğunu bilmesine rağmen herhangi bir önlem almaması, çalışanlardan birinin diğerini daha önce tehdit ettiğinin işverene bildirilmesine rağmen bu durumun dikkate alınmaması veya işyerinin güvenliği açısından gerekli tedbirlerin ihmal edilmesi halinde işverenin kusuru gündeme gelebilir.
Burada temel ölçüt, işverenin mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğidir. Dolayısıyla üçüncü kişinin kasten gerçekleştirdiği saldırı, işverenin sorumluluğunu her durumda ortadan kaldıran bir neden olarak kabul edilemez. Özellikle işverenin önleyebileceği bir riskin göz ardı edilmesi söz konusuysa, üçüncü kişinin eylemiyle birlikte işverenin ihmali de hukuki sorumluluğa yol açabilir.
5. İŞ KAZASI SİGORTASINDAN KAYNAKLANAN HAKLAR
Silahlı saldırı sonucunda yaralanan işçinin olayı iş kazası olarak kabul edildiğinde, 5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazası sigortasından kaynaklanan hakları gündeme gelir.
Bunlar arasında;
- Geçici iş göremezlik ödeneği,
- Sürekli iş göremezlik geliri,
- Ölüm gerçekleşmişse hak sahiplerine gelir bağlanması,
- Kanuni şartların bulunması hâlinde cenaze ödeneği,
- İş kazasına bağlı sağlık hizmetlerinden yararlanma
gibi haklar bulunmaktadır.
Burada özellikle belirtilmelidir ki, işçinin yaralanmasına neden olan kişinin üçüncü kişi olması veya aynı işyerinde çalışan başka bir işçi olması, sigortalının iş kazası sigortasından doğan haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi kapsamında işverenin iş kazasının meydana gelmesinde kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi bulunması halinde Kurumun işverene rücu imkanı da gündeme gelebilir. Üçüncü kişinin kusurunun bulunduğu durumlarda ise Kanun'un 21. maddesinin ilgili hükümleri çerçevesinde üçüncü kişilere yönelik rücu değerlendirmesi yapılabilir.
Bununla birlikte işçinin işverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilmesi, işverenin hukuki sorumluluğunun ayrıca ortaya konulmasını gerektirir.