Boşanma Sonrası Çocuğun Soyadı ve Anayasal Haklar - 19.11.2026

Boşanma Sonrası Çocuğun Soyadı ve Anayasal Haklar

Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre çocuğun soyadı, anne ve babanın evlilik durumuna göre belirlenir; anne ve baba evliyse çocuk ailenin (babanın) soyadını, evli değillerse annenin soyadını alır. Evliliğin boşanma ile sona ermesi halinde ise yasal kural gereği velayet anneye verilmiş olsa dahi çocuk babanın soyadını taşımaya devam eder.

Ancak bu genel kural, uygulamada çeşitli hukuki, sosyal ve psikolojik sorunlara yol açmaktadır. Boşanmanın ardından taraflar arasında yeniden bir araya gelme ihtimalinin ortadan kalkması, iletişimin kopması ya da babanın velayet ve çocukla ilgili sorumluluklarını yerine getirmemesi gibi durumlarda; hem anneler hem de babanın tutumuna tanık olan çocuklar babanın soyadının kullanılmasını istemeyebilmektedir. Ayrıca velayetin annede olduğu durumlarda ebeveyn ile çocuğun farklı soyadlarına sahip olması, günlük resmi ve idari işlemlerde aksaklıklara ve çocuk açısından psikolojik rahatsızlıklara neden olabilmektedir.

Çocuk ve Ebeveyn Arasında Soybağının Kurulması

Çocuk ile anne arasındaki soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise anneyle evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur; soybağı ayrıca evlat edinme yoluyla da tesis edilebilir. Evlilik dışında doğan çocuk, anne ve babasının sonradan evlenmesi halinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur.

Üstün Yarar İlkesi ve Soyadı Değişikliği

Güncel yargı içtihatlarında, boşanma sonrasında çocuğun soyadının değiştirilmesi taleplerinde çocuğun üstün yararı temel ölçüt olarak kabul edilmektedir. Çocuğun üstün yararı gerektirdiği takdirde, velayet hakkına sahip annenin açacağı dava yoluyla çocuğa kendi soyadının verilmesi mümkün olabilmektedir. Bu değerlendirmede öne çıkan başlıca unsurlar şunlardır:

  • Üstün Yarar İlkesi: Çocuğun menfaati ve gelişimi her şeyin üzerinde tutularak, velayet hakkına sahip annenin soyadını almasının çocuğa sağlayacağı fayda incelenir.
  • Psikolojik Etkiler: Soyadı farklılığından kaynaklanabilecek aidiyet, kimlik veya duygusal sorunların önüne geçilmesi amaçlanır.
  • Günlük İşlemler: Anne ve çocuğun aynı soyadını taşıması, okul, sağlık ve benzeri günlük işlemlerde karşılaşılabilecek pratik güçlükleri azaltır.

Düzenlemelerin Anayasal ve Uluslararası Dayanakları

Çocuğun soyadına ilişkin meseleler, yalnızca kanun hükümleriyle değil; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve taraf olunan uluslararası sözleşmelerdeki eşitlik ve aile hayatına saygı ilkeleri çerçevesinde de ele alınmaktadır:

  • Eşitlik İlkesi (Anayasa m. 10 ve Uluslararası Sözleşmeler): Anayasa’nın 10. maddesi herkesin kanun önünde eşit olduğunu ve ayrımcılık yasağını güvence altına alır. Eşlerin evliliğin devamında ve sona ermesinde hak ve yükümlülükler bakımından eşit konumda bulunmaları gerektiği ilkesi doğrultusunda, velayet hakkı kapsamında soyadını belirleme yetkisinin yalnızca babaya tanınıp anneye tanınmaması cinsiyete dayalı ayrımcılık olarak değerlendirilmektedir.
  • Özel Hayatın ve Aile Hayatının Korunması (Anayasa m. 20): Özel hayatın ve aile hayatının gizliliği ile korunmasını düzenleyen bu madde kapsamında soyadı, aile yaşamı ve bireysel kimlikle doğrudan bağlantılı bir unsur olarak korunur.
  • Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları (Anayasa m. 41): Devletin ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve çocukların yüksek yararının gözetilmesi yükümlülüğünü düzenler.

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Kararlarının Uygulamaya Etkileri

Anayasa Mahkemesinin (AYM) verdiği kararlar, boşanma sonrası çocuğun soyadı uygulamasında belirleyici bir dönüşüm sağlamıştır:

  • 2011 Tarihli Karar (E. 2010/119, K. 2011/165): Çocuğun soyadının belirlenmesine ilişkin tartışmalarda çocuğun üstün yararının gözetilmesi gerektiğini vurgulayan bu karar, mahkemelerin somut olayın özelliklerine göre annenin soyadının verilmesine hükmedebilmesinin önünü açmıştır.
  • 2015 Tarihli Emsal Karar (Hayriye Özdemir Başvurusu): Boşanma sonrası velayeti kendisinde bulunan çocuğuna kendi soyadını vermek isteyen annenin talebinin reddedilmesini hak ihlali sayan AYM’nin bu emsal kararının ardından Yargıtay da boşanmış kadının, velayet hakkına dayanarak aile mahkemesinden çocuğuna kendi soyadının verilmesini isteyebileceğine hükmetmiştir.

Bu içtihatlarla birlikte hem Anayasa’daki eşitlik ilkesi ve çocuk hakları hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ndeki ayrımcılık yasağı doğrultusunda, velayeti annede bulunan çocuğun soyadının açılacak dava ile değiştirilebilmesi yargı pratiğinde yerleşik bir uygulama haline gelmiştir.