ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ GEREĞİNCE TAŞINMAZ DEVRİNDE TAPU HARCI / 15.09.2026

ANLAŞMALI BOŞANMADA TAPU HARCI

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca eşlerin karşılıklı anlaşarak evlilik birliğini sona erdirdiği bir boşanma türüdür. Bu süreçte taraflar, boşanmanın mali sonuçları hakkında anlaşma sağlarlar. Taşınmaz malların devri ise, anlaşmalı boşanmanın en önemli mali sonuçlarından biridir

Uygulamada eşler, boşanma protokolünde yalnızca nafaka, tazminat ve kişisel eşya gibi konuları değil; evlilik birliği içerisinde edinilen taşınmazların kime bırakılacağı, ortak konutun hangi eş adına tescil edileceği veya eşlerden birinin diğer eşe ait taşınmazdaki payını devretmesi gibi malvarlığına ilişkin hususları da düzenleyebilmektedir. 

Uygulamada sıkça karşılaşılan sorunlardan biri, boşanma protokolü kapsamında gerçekleştirilen taşınmaz devrinin tapu harcına tabi olup olmadığıdır. 

ANLAŞMALI BOŞANMANIN HUKUKİ DAYANAĞI

TMK m. 166/3 uyarınca, evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde, evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olduğu kabul edilir. Anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için yalnızca tarafların boşanma konusunda anlaşmaları yeterli değildir. Hakimin tarafları bizzat dinlemesi ve tarafların iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmesi gerekir. Ayrıca hakim, tarafların boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemelerini uygun bulmak zorundadır. Anlaşmalı boşanma protokolü, boşanma davasının önemli unsurlarından biridir. Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanma sonrası hak ve yükümlülüklerini düzenleyen, kendine özgü bir aile hukuku sözleşmesidir. Eşler anlaşmalı boşanma protokolünde malvarlığına ilişkin düzenlemeler yapmaları mümkündür. 

Protokolde taraflar arasında taşınmaz devrine dair bir mutabakat varsa, bu hususun açık, net ve teknik olarak eksiksiz bir biçimde protokole yazılması gerekir. Tapu harcı bakımından önemli olan protokolde taşınmaz hakkında ne yazıldığı ve bu düzenlemenin tapuda hangi hukuki işlemle gerçekleştirileceğidir.

BOŞANMA SONRASI TAPU DEVRİ NEDİR?

Boşanma sonrası tapu devri, evlilik birliği sona erdikten sonra eşlerden biri adına kayıtlı taşınmazın hukuki bir sebebe dayanılarak diğer eşe ya da çocuğa tescil edilmesidir. Boşanma kaynaklı tapu devri kural olarak ivazlı (karşılıklı) bir işlemdir. Çünkü devreden eş, karşılığında ya mal rejimi alacağından feragat eder ya da nafaka, tazminat gibi başka borçlarından kurtulur. Bu nedenle tapu kütüğüne "satış" değil "mahkeme kararı ile boşanma sonrası devir" şerhi düşülür. 

PROTOKOLDE BULUNMASI GEREKEN UNSURLAR NEDİR?

Taşınmazın Tam Kimlik Bilgileri: Devredilecek taşınmazın ili, ilçesi, mahallesi, ada, parsel, blok, kat ve bağımsız bölüm numarası gibi tapu kayıtlarındaki tüm bilgiler eksiksiz yazılmalıdır. Örneğin: “Adana İli, Seyhan İlçesi, Çukurova 1. Bölge, Gölvadi Cad. 632 Ada, 86 Parseldeki 25/100 arsa paylı 2. kat 3 numaralı bağımsız bölüm” şeklinde detaylı bir tanımlama yapılmalıdır.

Kimin Lehine Devredileceği: Hangi eş adına kayıtlı taşınmazın hangi eş adına devredileceğini açıkça belirtin.

Devrin Hukuki Sebebi (mal rejimi tasfiyesi, tazminat vs.): Taşınmaz devrinin hangi sebeple yapıldığı açıkça belirtilmelidir. Bu sebep; mal rejiminin tasfiyesi, maddi tazminat, manevi tazminat, yoksulluk nafakası veya bunların bir kombinasyonu olabilir.

Devrin Ne Zaman Yapılacağı: Tapu devrinin ne zaman gerçekleştirileceği net olarak belirtilmelidir.

Üçüncü Kişi Lehine Devirler: Eşler, ortak çocukları veya başka üçüncü kişiler lehine de taşınmaz devri kararlaştırabilirler. Eşler, boşanma anlaşmasında birine veya her ikisine ait taşınmazın mülkiyetinin üçüncü kişiye devrini veya taşınmaz üzerinde üçüncü kişi lehine sınırlı ayni hak kurulmasını kararlaştırabilirler. Bu durumda TBK m. 129 uyarınca üçüncü kişi yararına sözleşme hükümleri uygulanır.

Sınırlı Ayni Haklar: Protokolde sadece mülkiyet devri değil, intifa hakkı, oturma hakkı gibi sınırlı ayni hakların tesisi de düzenlenebilir. Yargıtay kararlarında sıkça karşılaşılan bir örnek, “söz konusu taşınmazın intifa hakkı baba …’a ait kalacaktır” şeklindeki düzenlemelerdir.

Tapu İptal ve Tescil İbaresinin Açıkça Belirtilmesi: Tapu iptal ve tescil ibaresi mahkeme kararının hüküm kısmında geçerse ilgili eş tapuda kendiliğinden devir işlemini yaptırabilir.

Zorunlu Tapu Bilgileri:

• İl, ilçe, mahalle/köy adı,
• Ada ve parsel numarası,
• Blok, kat ve bağımsız bölüm numarası,
• Cins (mesken, arsa, dükkân, tarla vb.),
• Mülkiyet payı oranı (tam veya hisseli),
• Mevcut malik adı ve T.C. kimlik numarası,
• Devralacak tarafın açıkça belirtilmesi.

Protokolde devrin ne kadar süre içinde yapılacağı yazılmalıdır. Tapu Müdürlükleri, ancak mahkeme kararının hüküm fıkrasında açıkça “tescil” ifadesi yer alıyorsa re’sen (kendiliğinden) işlem yapmaktadır. Tescil ifadesi hükümde yer alıyorsa eş tek başına tapuya giderek tescil işlemini yaptırabilecektir. Mahkeme kararında şu unsurlar yer almalıdır:

• Hüküm fıkrasında protokoldeki tapu devri hükümleri aynen yer almalı
• “…tapu kaydının iptaliyle davacı eş adına tesciline…” şeklinde tescil ifadesi
• Taşınmazın net bilgileri (ada, parsel, bağımsız bölüm vb.)
• Hangi eş lehine tescil edileceği
• Kararın infaza uygun, açık ve hüküm doğurucu şekilde kaleme alınmış olması

ANLAŞMALI BOŞANMA SONRASI TAPU DEVRİ SÜRECİNİN AŞAMALARI

Bu sürecin hukuki çerçevesi TMK ve Harçlar Kanununun'da düzenlenmiştir.

Anlaşmalı boşanma davasında taraflarca imzalanan protokoldeki kararın tapu siciline işlenebilmesi için öncelikle kesinleşmiş olması gerekir. Kararın kesinleşmesi için gerekli süre geçtikten sonra veya taraflarca itiraz hakkından feragat dilekçesi sunulduğunda taraflara "kesinleşmiş şerhli karar" verilir. Bu belge, Tapu Sicil Müdürlüğü’ne tapu devri başvurusu için sunulacak belgeler arasında zorunludur.

Kesinleşmiş mahkeme kararıyla tapu müdürlüğüne başvuru süreci, kararın içeriğine göre değişmektedir:

 Mahkeme Kararında Tescil Hükmü Varsa

Eğer anlaşmalı boşanma protokolünde tapu devrine ilişkin açık hüküm varsa ve bu hüküm mahkeme kararının hüküm fıkrasına açıkça yazılmışsa, mahkeme kararı bir ilam niteliği kazanır. Bu durumda:

• Tapuya gitmeyen tarafın rızasına gerek olmaksızın, karar direkt infaz edilebilir.
• Mahkeme kararı doğrudan Tapu Sicil Müdürlüğü’ne sunularak re’sen tescil yapılması istenebilir.

Kararda Tescil Hükmü Yoksa:

• Tapu İptal ve Tescil Davası Açılır

Protokolde tapu devrine ilişkin madde yer almasına rağmen, mahkeme kararının hüküm fıkrasında bu maddeye açıkça yer verilmemişse veya yalnızca “protokolün onaylandığı” belirtilmişse, tapu müdürlüğü işlem yapmayı reddeder.

Bu durumda, devri gerçekleştirmesi gereken eş tapuya gitmiyorsa, hak sahibi olan eş şu adımları izlemelidir:

• Ayrı bir tapu iptal ve tescil davası açılır.
• Davalı, tapu kaydında malik olarak görünen eski eştir.

Görevli mahkeme: Protokol boşanma kararının eki olarak karara bağlanmışsa, bu durumda Aile Mahkemesi tek görevli mahkemedir.

Sonradan açılan tapu iptal ve tescil davası için maktu yargı harcı ödenmesi gerekir. Ayrıca davada avukat mevcutsa vekalet ücreti de maktu oranda hesaplanır.

 Belgelerin Hazırlanması:

• Kesinleşmiş boşanma kararı (aslı veya onaylı suret),
• Kesinleşme şerhi,
• Anlaşmalı boşanma protokolü (varsa),
• Tapu senedi veya cilt-sayfa bilgisi,
• Güncel emlak vergi durum belgesi,
• Zorunlu deprem sigortası (DASK) poliçesi,
• Nüfus cüzdanı veya kimlik kartı (her iki taraf),
• Vesikalık fotoğraf,
• Vekaletname (vekil aracılığıyla işlem yapılacaksa).

Tapu Müdürlüğünde Resmi Senet

Müdürlükte resmi senet düzenlenir, taraflar (veya tek başına devralacak eş, hüküm fıkrası açıksa) imzalar. Senet aynı gün tescil edilir. Sonrasında yeni tapu senedi düzenlenir ve devralan eşe teslim edilir.

ANLAŞMALI BOŞANMA TAPU DEVRİNDE HARÇ UYGULAMASI ve MASRAFLAR

Anlaşmalı boşanma sonrası tapu devri işlemlerinde harç ve masrafların nasıl uygulanacağı, taşınmazın edinim tarihi, devrin hukuki dayanağı ve mahkeme kararının içeriği gibi değişkenlere bağlıdır.

Anlaşmalı boşanma protokolünde gayrimenkulün devri karara bağlanmış ve hakim bu protokolü onaylayarak hüküm kurmuşsa, bu devir işlemi "boşanma kararının yerine getirilmesi" kapsamında değerlendirilir. Normal satış işlemlerinde binde 20 oranında alıcı ve binde 20 oranında satıcıdan olmak üzere toplam yüzde dört alınan tapu harcı, boşanma kararının infazı niteliğindeki devirlerde uygulanmaz. Bu muafiyetten yararlanabilmek için devrin, mahkeme kararında açıkça belirtilen hükme ve protokole dayandırılması gerekir. 

Tapu harcından muafiyet sağlansa bile, tapu müdürlüğünde işlem yapılırken ödenmesi gereken bazı yasal harç dışı masraflar bulunmaktadır. Örneğin; döner sermaye harcı ve emlak beyan değeri.

Taraflar kendi aralarında harç ve diğer masrafların ekonomik yükünü kimin üstleneceğini kararlaştırabilirler.